Bilim ve Sanat Merkezlerinde Yönetici ve Öğretmen Atama ile Öğrenci Seçme Süreçleri: Karşılaşılan Problemler ve Önerilen Çözümler

##plugins.themes.academic_pro.article.sidebar##

Yayınlanmış Haz 19, 2025
https://doi.org/10.7051/e-ijpa.128
Download
PDF
Statistic

İstatistikler

Ölçüm Çağrılıyor ...
Cilt 5 Sayı 1 (2025): Haziran 2025

##plugins.themes.academic_pro.article.main##

Ahmet Nacar
Nuri Pakdil Bilim ve Sanat Merkezi
https://orcid.org/0000-0001-8523-1251
Hasan Demirtaş
İnönü Üniversitesi
https://orcid.org/0000-0003-4159-8937

Özet

Bu araştırmada, özel yetenekli öğrencilere yönelik eğitim veren Bilim ve Sanat Merkezlerinde (BİLSEM) görev yapan öğretmen ve kurum yöneticilerinin, BİLSEM’lere yönetici/öğretmen atama ile öğrenci seçme süreçlerinde yaşanan sorunlara ve bu sorunların çözümüne yönelik önerilerine ulaşılması amaçlanmaktadır. Araştırma, olgubilim deseni temelinde kurgulanmış bir nitel çalışmadır. Çalışma grubu, 2021-2022 eğitim-öğretim yılında Kahramanmaraş ilinin Dulkadiroğlu ve Elbistan ilçelerinde yer alan tüm BİLSEM’lerde görev yapan toplam 31 öğretmen ve kurum yöneticisinden oluşmaktadır. Katılımcıların belirlenmesinde, farklı özellikteki bireylerle çalışabilmek için amaçlı örnekleme stratejilerinden biri olan maksimum çeşitlilik tekniğine başvurulmuştur. Veriler, araştırmanın amaç ve kapsamına uygun olarak, araştırmacılarca oluşturulan yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla toplanmıştır. Katılımcılar, gönüllülük esasına göre belirlenmiştir. Verilerin analizinde içerik analizi yöntemi kullanılmış; katılımcı ifadeleri doğrudan alıntılarla desteklenerek bulgular sunulmuştur. Araştırma bulgularına göre, katılımcılar BİLSEM’lerde öğretmen/yönetici atamaları ile öğrenci seçme süreçlerinde çok yönlü sorunlar yaşandığını belirtmiştir. Öğretmen atamalarında; özlük haklarının yetersizliği, zorlayıcı çalışma koşulları ve kurumsal tanınırlığın düşüklüğü öne çıkan sorunlardır. Yönetici atamalarında ise BİLSEM deneyimi olmayan kişilerin görevlendirilmesi ve yetersiz oryantasyon süreçleri temel sorunlar olarak ifade edilmiştir. Öğrenci seçiminde ise sistemin yeterince kapsayıcı olmaması, sınırlı sınıf düzeylerine odaklanılması ve öğretmen-yönlendirme kaynaklı eksiklikler dikkat çekmiştir. Katılımcıların çözüm önerileri arasında; öğretmenlerin özlük haklarının iyileştirilmesi, BİLSEM'lerin tanıtımına yönelik çalışmaların artırılması, hizmet içi eğitimlerin yaygınlaştırılması, yöneticilerde deneyim ve liderlik esasının gözetilmesi, sınıf öğretmenlerine yetenek tanıma eğitimi verilmesi ve tanılama sisteminin kapsamlı biçimde yeniden yapılandırılması öne çıkmıştır. Bu öneriler, hem bireysel yeterlikleri hem de kurumsal işleyişi güçlendirmeye yönelik stratejik bir yaklaşım sunmaktadır.

##plugins.themes.academic_pro.article.details##

TrDoi
https://trdoi.org/10.27579808/e-ijpa.128
Creative Commons License

Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License ile lisanslanmıtır.

Atıf için
Nacar, A., & Demirtaş, H. (2025). Bilim ve Sanat Merkezlerinde Yönetici ve Öğretmen Atama ile Öğrenci Seçme Süreçleri: Karşılaşılan Problemler ve Önerilen Çözümler . E-Uluslararası Pedandragoji Dergisi, 5(1), 1–28. https://doi.org/10.7051/e-ijpa.128

Referanslar

  1. Akhan, N. E. ve Altaş, S. (2020, Ekim). Bilim ve sanat merkezlerindeki sosyal bilgiler öğretmenlerinin çalışma koşullarına yönelik görüşleri [Sözlü bildiri]. International Aegean Symposiums on Social Sciences and Humanities, İzmir, Türkiye.
  2. Akhan, O. ve Altaş, S. (2021). BİLSEM tarih öğretmenlerinin BİLSEM çalışma koşulları hakkındaki görüşleri. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 9(1), 133–147.
  3. Bakır, D., Toprakçı, E., ve Altunay, E. (2019). Ortaöğretimde çalışan öğretmenlerin eleştirel düşünme becerileri ile okul sağlığı algıları arasındaki ilişki. OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 13(19), 223–262.
  4. Bilgili, A. (2000). Üstün yetenekli çocukların eğitimi sorunu–sosyal sorumluluk yaklaşımı. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 12(12), 59–74.
  5. Boran, A. İ. ve Aslaner, R. (2008). Bilim ve sanat merkezlerinde matematik öğretiminde probleme dayalı öğrenme. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 9(15), 15–32.
  6. Bozan, İ. ve Savi Çakar, F. (2020). Bilim ve sanat merkezi öğretmenlerinin yaşadıkları sorunlar ve bu sorunlara ilişkin çözüm önerilerinin belirlenmesi. Turkish Studies - Educational Sciences, 15(3), 1607–1628.
  7. Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E. K., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., ve Demirel, F. (2020). Bilimsel araştırma yöntemleri (28. baskı). Pegem Akademi.
  8. Coşkun, Ö., Özel, O., İnan, R., Demir, A., Yüksel, D., Köksal, M. K., ve Öner, N. (2009, 25–27 Mart). Dünya, üstün yeteneklilerin öğretmenlerini nasıl yetiştiriyor? [Sözlü bildiri]. Üstün Yetenekli Çocuklar II. Ulusal Kongresi: Yeni Açılımlar, Eskişehir, Türkiye.
  9. Çavuşoğlu, M. ve Semerci, N. (2015). Anne babaların BİLSEM’e devam eden özel yetenekli çocuklarına ilişkin görüşleri (Bartın ili örneği). Bartın University Journal of Faculty of Education, 4(2), 325–335.
  10. Çelikten, Y. (2017). Üstün yetenekli çocuklar ve BİLSEM. Turkish Journal of Educational Studies, 4(3), 87–104.
  11. Çetin, A. ve Doğan, A. (2018). Bilim ve sanat merkezlerinde görev yapan matematik öğretmenlerinin karşılaştıkları sorunlar. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 19(4), 615– 641.
  12. Davaslıgil, Ü., Uzun, M., Çeki, E., Köse, A., Çapkan, N., ve Şirin, M. R. (2004). Üstün yetenekli çocukların eğitim tarihi içindeki yeri. 1. Türkiye Üstün Yetenekli Çocuklar Kongresi Bildiriler Kitabı (ss. 64). Çocuk Vakfı Yayınları.
  13. Demirtaş, H., ve Culha, A. (2017). Bilim ve sanat merkezi öğrencilerinin devamsızlık sorunu. E. Babaoğlan, E. Kıral, A. Çilek ve F. Güçlü Yılmaz (Ed.), Eğitime farklı bakış (ss. 17–30). EYUDER Yayınları.
  14. Elo, S. & Kyngäs, H. (2008). The qualitative content analysis process. Journal of Advanced Nursing, 62(1), 107–115.
  15. Enç, M. (2005). Üstün beyin gücü. Gündüz Yayıncılık.
  16. Güneş, A. (2018). Türkiye’de bilim sanat merkezleri. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 5(6), 185–193.
  17. Gürkan, H. ve Toprakçı, E. (2018). İlkokul müdürlerinin mesleki gelişimi. e-Uluslararası Eğitim Araştırmaları Dergisi, 9(2), 64–81.
  18. İdin, Ş. ve Kayhan, N. (2016). Avrupa Birliği ülkeleri ve Türkiye’de ilköğretim döneminde üstün zekâlı-yetenekli öğrenciler için özel eğitim uygulamaları. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(2), 17–31.
  19. İnci, G. (2021). Galton’dan günümüze zekâ ve zekâ kuramları. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 11(3), 1053–1068.
  20. Hökelekli, H. ve Gündüz, T. (2004). Üstün yetenekli çocukların karakter özellikleri ve değerler eğitimi. 1. Türkiye Üstün Yetenekli Çocuklar Kongresi bildiriler kitabı (ss. 131–144). Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi.
  21. Karaduman, G. B. ve Ceviz, A. E. (2018). Bilim ve sanat merkezi öğretmenlerinin eğitim sürecinde ve öğrenci yönlendirilmesinde yaşadıkları sorunlar. Journal of Continuous Vocational Education and Training, 1(1), 1–17.
  22. Karanlık, B. ve Yavuz, M. (2013). Üniversite destekli BİLSEM’ler. VI. Ulusal Lisansüstü Eğitim Sempozyumu bildiriler kitapçığı (ss. 240-245). chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://egitim.sakarya.edu.tr/sites/egitim.sakarya.edu.tr/file/ules6-cilt2.pdf
  23. Karataş, Z. (2015). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Manevi Temelli Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi, 1(1), 62–80.
  24. Kaya, N. (2013). Üstün yetenekli öğrencilerin eğitimi ve BİLSEM’ler. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 15(1), 115–122.
  25. Kazu, İ. Y. ve Şenol, C. (2012). Üstün yetenekliler eğitim programlarına ilişkin öğretmen görüşleri (BİLSEM örneği). e-Uluslararası Eğitim Araştırmaları Dergisi, 3(2), 13–35.
  26. Kılıç, V. C. (2015). Türkiye’de üstün ve özel yetenekli çocuklara yönelik bir eğitim politikası oluşturulamaması sorunu üzerine bir değerlendirme. 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum Eğitim Bilimleri ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 4(12), 145–154.
  27. Kurnaz, A. (2014). Yirminci yılında bilim ve sanat merkezlerinin raporlar ve yönetici görüşlerine dayalı olarak değerlendirilmesi. Üstün Yetenekliler Eğitimi ve Araştırmaları Dergisi (UYAD), 2(1), 1–22.
  28. Malkoç, T. (2004, Mayıs). Üstün yetenekli çocuklar ve müzik eğitimi [Sözlü bildiri]. 1. Türkiye Üstün Yetenekli Çocuklar Kongresi, Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi, İstanbul, Türkiye.
  29. Miles, M. B. & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2nd ed.). Sage Publications.
  30. Milli Eğitim Bakanlığı (2025). Bilim ve Sanat Merkezlerine Öğretmen Seçme ve Atama Kılavuzu. https://orgm.meb.gov.tr/www/2025-yili-bilsem-ogretmen-secme-ve-atama-kilavuzu-yayimlandi/icerik/3142
  31. Milli Eğitim Bakanlığı (2015). Millî Eğitim Bakanlığı Bilim ve Sanat Merkezleri Yönergesi. https://mevzuat.meb.gov.tr/dosyalar/1766.pdf
  32. Milli Eğitim Bakanlığı (2019). Millî Eğitim Bakanlığı Bilim ve Sanat Merkezleri Yönergesi. https://mevzuat.meb.gov.tr/dosyalar/2039.pdf
  33. Milli Eğitim Bakanlığı (2021). Millî Eğitim Bakanlığı Bilim ve Sanat Merkezleri Yönergesi. https://mevzuat.meb.gov.tr/dosyalar/2076.pdf
  34. Milli Eğitim Bakanlığı (2022). Millî Eğitim Bakanlığı Bilim ve Sanat Merkezleri Yönergesi. https://mevzuat.meb.gov.tr/dosyalar/2188.pdf
  35. Milli Eğitim Bakanlığı (2024). Millî Eğitim Bakanlığı Bilim ve Sanat Merkezleri Yönergesi. https://dhgm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2024_01/10220042_2794ocak2024.pdf
  36. OECD. (2021). Policy approaches and initiatives for the inclusion of gifted students in OECD countries. OECD Publishing. https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2021/12/policy-approaches-and-initiatives-for-the-inclusion-of-gifted-students-in-oecd- countries_2e86bfc7/c3f9ed87-en.pdf
  37. Özbek, G. ve Dağyar, M. (2022). Examining gifted students' evaluations of their education programs in terms of their project production and management. Frontiers in Psychology, 13, 833395. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.833395
  38. Patton, M. Q. (2002). Qualitative research & evaluation methods (3rd ed.). Sage Publications.
  39. Sak, U. (2020). Üstün zekalılar: Özellikleri, tanılanmaları ve eğitimleri. Vize Yayıncılık.
  40. Saldaña, J. (2024). Nitel araştırmacılar için kodlama el kitabı (A. Tüfekci ve S. N. Şad, Ed.; 4. baskı). Pegem Akademi. (Orijinal eser 3. baskıdan çevrilmiştir)
  41. Sarı, H. ve Öğülmüş, K. (2014). Bilim ve sanat merkezlerinde (BİLSEM) karşılaşılan sorunların öğretmen ve öğrenci görüşleri açısından değerlendirilmesi. Uluslararası Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 2(2), 254– 265.
  42. Sezginsoy, B. (2007). Bilim ve sanat merkezi uygulamasının değerlendirilmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Balıkesir Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eğitim Bilimleri Anabilim Dalı.
  43. Subotnik, R. F. Olszewski-Kubilius, P. & Worrell, F. C. (2011). Rethinking giftedness and gifted education: A proposed direction forward based on psychological science. Psychological Science in the Public Interest, 12(1), 3–54.
  44. Summak, M. S. ve Çelik-Şahin, Ç. (2014). Türkiye’de bilim ve sanat merkezlerinde standartların belirlenmesi ile ilgili görüşlerin incelenmesi. Asya Öğretim Dergisi, 2(1), 1–15.
  45. Şahin, C. (2020). Türkiye’de özel yetenekli öğrenciler için Türkçe eğitimi sorunları ve çözüm önerileri. International Journal of Languages' Education and Teaching, 8(4), 123–145.
  46. Şahin, H., Karataş, S., Özkan, M. A., Gök, R., Eraslan, M., Köse, E. ve Azeken, N. (2023). A systematic compilation of the problems encountered by teachers and students in Science and Arts Centers in Turkey. Sustainability, 15(3), 2537.
  47. Tereci, H., Aydın, M., ve Orbay, M. (2008, 16–17 Mayıs). Bilim ve Sanat Merkezlerine devam eden öğrencilerin fen tutumlarının incelenmesi: Amasya BİLSEM örneği [Sözlü bildiri]. Üstün Zekâlı ve Yetenekli Çocuklar Kongresi, Ankara, Türkiye.
  48. Toprakçı, E. (2017). Sınıf yönetimi. Pegem Akademi.
  49. Toprakçı, E. ve Güngör, A.A. (2018) Eğitim Kurumlan Yönetici Atama Yönetmeliği Son Taslağı ile ilgili İnternet Forumlarında Paylaşılan Görüşler. 27. Uluslararası Eğitim Bilimleri Kongresi, 18-22 Nisan 2018 E-ISBN: 978-605241-474-3 DOI 10.14527/9786052414743 Kongre Kitabı. ss. 541-553 Erişim1: https://www.pegem.net/dosyalar/dokuman/ICES-UEBK-TamMetin.pdf Erişim2: http://www.erdaltoprakci.com.tr/wp-content/uploads/2018/11/yonetici-Atama-yonetmeliği.pdf
  50. Toprakçı, E. ve Ofluoğlu, K. (2021). Öğretmen adaylarının atamaya ilişkin görüşlerinin çevrim içi platformlar üzerinden incelenmesi. The 6th International Contemporary Educational Research Congress, 11-12-13 October 2021. pp. 266-292. Alfred Nobel University (Ukraine) and the Association for Contemporary Educational Research CEA-D (Türkiye) in Dnipro/Ukraine Proceedings Link: https://www.morebooks.de/store/gb/book/contemporary-educational-researches/isbn/978-620-0-62899-2 or https://www.erdaltoprakci.com.tr/wp-content/uploads/2022/03/toprakcioflu.pdf
  51. Valero, M., Jiménez-Hernández, D., & Álvarez-Sáez, M. (2024). Unpacking the underachievement of gifted students: A systematic review. Heliyon, 10(3), e37619.
  52. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (11. baskı). Seçkin Yayıncılık.
  53. Yüreğilli Göksu, D., Göksu, S. ve Kocaman, C. (2024). Socio-emotional development of gifted students and its effects on education in Turkey’s context. Ereğli Eğitim Fakültesi Dergisi, 6(2), 763–779.
  54. Walsh, R. L. & Jolly, J. L. (2023). Gifted, disadvantaged, unseen: A scoping study of giftedness, disadvantage and cultural identity. Heliyon, 9(4), e14702.