Hücre-Okul Kuramının (HOK) Oluşturulması

##plugins.themes.academic_pro.article.sidebar##

Yayınlanmış Ara 17, 2025
https://doi.org/10.7051/e-ijpa.153
Download
PDF
Statistic

İstatistikler

Ölçüm Çağrılıyor ...
Cilt 5 Sayı 2 (2025): Aralık 2025

##plugins.themes.academic_pro.article.main##

Prof.Dr.Erdal Toprakçı
Ege Üniversitesi
https://orcid.org/0000-0001-9552-9094
Dilek Erdoğan
Ege Üniversitesi
https://orcid.org/0000-0002-4450-2753
Miray Özer
Ege Üniversitesi
https://orcid.org/0000-0001-5626-6711
Hasan Cüneyt Bozkurt
Ege Üniversitesi
https://orcid.org/0000-0002-0620-5053

Özet





Bu araştırmanın amacı, eğitim yönetimi bilimine kuramsal bir katkı sunmak ve “okul” olgusunu açıklayıcı nitelikte özgün bir kuram geliştirmektir. Alanyazın incelendiğinde, okul kavramına ilişkin tanımların yapılmasına karşın, okulun nasıl işlediğini ya da işlemesi gerektiğini açıklayan bütüncül bir kuramsal modelin eksik olduğu görülmektedir. Bu eksiklik, kuram-uygulama arasındaki boşluğu derinleştirerek eğitim yönetimi alanında yerel ve özgün kuramların gelişimini sınırlandırmaktadır. Bu bağlamda araştırma, biyolojideki yaşayan hayvan hücresi yapısından yola çıkarak analojik yöntem aracılığıyla “Hücre-Okul Kuramı (HOK)” nı geliştirmeyi amaçlamaktadır. Nitel desende yürütülen çalışmada, Toprakçı’nın (2024) Doktora öğrencileriyle birlikte yaptığı henüz yayımlanmamış “Kuram Oluşturma” kitabında belirtilen/üretilen model ve aşamaları izlenmiş; fiziksel, işlevsel, ilişkisel ve yapısal analoji türleri aracılığıyla hücrenin bileşenleri (çekirdek, ribozom, mitokondri vb.) eğitim yönetimi yazınındaki okul yapısı, yönetim, yönetici, öğretmen–öğrenci rolleri ve öğrenme ortamı kavramlarıyla eşleştirilmiştir Her bulgu sonunda kuramın öğeleri oluşturulmuş ve açıklanmıştır. Bu eşleştirmeler okulun bir hücre olarak 11 organel ya da öğeye sahip olduğunu ve bir hücre gibi işlediğini ortaya koymuştur. Tartışma bölümünde kuramın sınırlılıkları Türkiye bağlamında ele alınmış; okul yönetimlerinde yetki sınırlılıkları, öğretmen özerkliğinin zayıflığı ve fiziksel altyapı yetersizliklerinin okul örgütünün işlevselliğini azalttığı belirlenmiştir. Araştırma sonucunda, okul yöneticilerini yetiştirme, okul yöneticiliğinin meslekleşmesi, okul geliştirme girişimleri, örgütlenme, okul içi rollerin yeniden tanımlanması, öğrenci gelişiminin merkeze alınması, iletişim ağlarının ve okulun bütün organellerinin güçlendirilmesi önerilmektedir. Hücre-Okul Kuramı, okulun yalnızca kurumsal bir yapı değil, yaşayan bir hücre olarak ele alınmasını sağlayarak eğitim yönetimi alanına özgün bir kuramsal perspektif sunmaktadır.


 Anahtar Kelimeler: Eğitim yönetimi, Okul yönetimi, Analoji yöntemi, Kuram geliştirme, Hücre-okul kuramı (HOK)





##plugins.themes.academic_pro.article.details##

TrDoi
https://trdoi.org/10.27579808/e-ijpa.153
Creative Commons License

Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License ile lisanslanmıtır.

Atıf için
Toprakçı, E., Erdoğan, D., Özer, M. ., & Bozkurt, H. C. . (2025). Hücre-Okul Kuramının (HOK) Oluşturulması. E-Uluslararası Pedandragoji Dergisi, 5(2), 120–151. https://doi.org/10.7051/e-ijpa.153

Referanslar

  1. Akay, M. T. (2017). Sitoloji. Palme Yayıncılık.
  2. Alberts, B., Johnson, A., Lewis, J., Raff, M., Roberts, K., & Walter, P. (2002). MolecularBiology of the Cell (4th ed.). GarlandScience.
  3. Arslan, F. & Toprakçı, E. (2024). Okulun fiziki ortam ve araç-gereçlerini iyileştirmede okul yöneticilerinin yaşadığı sorunlar. III. Bilsel Uluslararası Ahlat Bilimsel Araştırmalar Kongresi, 8–9 Haziran, Ahlat, Türkiye, 610–645. ISBN: 978-625-6501-86-7
  4. Aydın, A., Erdağ, C., & Sarıer, Y. (2010). Eğitim yönetimi alanında yayınlanan makalelerin konu, yöntem ve sonuçlar açısından karşılaştırılması. Eurasian Journal of Educational Research, 39, 37–58.
  5. Aydın, İ. (2000). Eğitim yönetimi. Hatiboğlu Yayınları.
  6. Aydın, M. (2019). Eğitim yönetimi: Kavramlar, kuramlar, süreçler (12. bs.). Gazi Kitabevi.
  7. Aypay, A., Çoruk, A., Yazgan, D., Kartal, O., Çağatay, M., Tunçer, B., & Emran, B. (2010). The status of research in educational administration: An analysis of educational administration journals, 1999–2007. Eurasian Journal of Educational Research, 39, 59–77.
  8. Balcı, A. (2011). Etkili okul ve okul geliştirme: Kuram, uygulama ve araştırma. Pegem Akademi Yayıncılık.
  9. Balyer, A. & Gündüz, Y. (2013). Yönetici ve öğretmenlerin okullarında farklılıkların yönetimine ilişkin algılarının incelenmesi. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 32(32), 25–43.
  10. Başaran, İ. E. (2008). Eğitim yönetimi: Nitelikli okul liderliği. Anı Yayıncılık
  11. Berenbaum, M. R. (2014). Nucleic acids and molecular biology. Springer.
  12. Beycioğlu, K. & Sönmez, V. (2006). Eğitim yönetiminde kuram ve uygulama. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 45, 7-25.
  13. Beytekin, O. F. ve Kılıç, F. (2021). İlkokul müdürlerinin karar verme sürecini etkileyen faktörler. E-Uluslararası Pedandragoji Dergisi (e-upad), 1(1), 37-54. Doi: https://trdoi.org/10.27579808/e-ijpa.19
  14. Biggs, J. & Tang, C. (2011). Teaching for quality learning at university: What the student does (4th ed.). McGraw-Hill Education.
  15. Bozkurt, O. (2017). Genel biyoloji. Pegem Akademi.
  16. Brooks, D. C. (2011). Space matters: The impact of formal learning environments on student learning. British Journal of Educational Technology, 42(5), 719–726. https://doi.org/10.1111/j.1467-8535.2010.01098.x
  17. Bursalıoğlu, Z. (2012). Okul yönetiminde yeni yapı ve davranış. Pegem Akademi.
  18. Cain, M. L., Minorsky, P. V., Orr, R. B., Urry, L. A., & Wasserman, S. A. (2022). Campbell biyoloji. Palme Yayıncılık.
  19. Cooper, G. M., & Hausman, R. E. (2019). The cell: A molecular approach (8th ed.). Oxford University Press.
  20. Çelik, V. (2009). Okul kültürü ve yönetimi. Pegem Akademi.
  21. Çolak, M. & Altınkurt, Y. (2017). Öğretmenlerin örgütsel güvenleri ile özerklik düzeyleri arasındaki ilişki. Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi, 5(3), 199–220.
  22. Darling-Hammond, L. (2000). Teacher quality and student achievement: A review of state policy evidence. Education Policy Analysis Archives, 8(1), 1–44.
  23. Dewey, J. (1938). Experience and education. Macmillan.
  24. Dickey, J. L. (2017). Cell biology for educators. Springer.
  25. English, F. W. (2002). The point of scientificity, epistemological dominoes, and the end of the field of educational administration. Studies in Philosophy and Education, 21(2), 109–136.
  26. Erdiş, O. & Toprakcı, E. (2024). Okul Yönetim Ekibinde Takım Ruhu. E-Uluslararası Pedandragoji Dergisi, 4(1), 52–84. Erişim bağlantısı: https://www.e-ijpa.com/index.php/pedandragoji/article/view/120)
  27. Gentner, D., Holyoak, K. J., & Kokinov, B. N. (2001). Introduction: The place of analogy in cognition. In D. Gentner, K. J. Holyoak, & B. N. Kokinov (Eds.), The analogical mind: Perspectives from cognitive science (pp. 1–19). MIT Press.
  28. Glickman, C. D., Gordon, S. P., & Ross-Gordon, J. M. (2018). SuperVision and instructional leadership: A developmental approach (10th ed.). Pearson.
  29. Güçlü, N. (Ed.). (2022). Eğitim yönetiminde liderlik: Teori, araştırma ve uygulama (8. bs.). Pegem Akademi.
  30. Güneş, T. (2018). Genel Biyoloji. Anı Yayıncılık.
  31. Gysbers, N. C. & Henderson, P. (2012). Developing and managing your school guidance and counseling program (5th ed.). American Counseling Association.
  32. Hepsöğütlü, Z. B. & Toprakçı, E. (2024). Paydaşlarının görüşlerine göre Anadolu liselerinin yeterliliği: İzmir ili örneği. Cumhuriyet International Journal of Education, 13(3), 738–757. http://cije.cumhuriyet.edu.tr/tr/download/article-file/3832814
  33. Hoy, W. K. & Miskel, C. G. (2013). Educational administration: Theory, research, and practice (9th ed.). McGraw-Hill Education.
  34. Karataş, İ. H., Baş, G., Özdemir, M., & Polatcan, M. (2015). Okul yöneticilerinin eğitim yönetimi alanında yapılan araştırmalara ilişkin görüşleri. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 21(1), 71–94. https://doi.org/10.14527/kuey.2015.004
  35. Kardeş, H., Sarıkavak, İ., & Karademir, İ. (2023). Fen bilimleri 7. ders kitabı. MEB Yayıncılık.
  36. Karp, G. (2014). Cell and molecular biology: Concepts and experiments (7th ed.). Wiley.
  37. Kaya, B. & Göktürk, Ş. (2019). Belirleyiciliği yüksek sınavlar ve bunun okul program ve hedeflerine erişimde öğretmen motivasyonuna yansımaları. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi [MSKU Journal of Education], 6(1), 1-19. DOI: 10.21666/muefd.518919
  38. Kayacı, E & Dede, M. (2022). The effect of parental ınvolvement on student according to the opinions of class teachers, E-International Journal of Pedandragogy (e-ijpa) 2(3), 18-32. TrDoi: https://trdoi.org/10.27579808/e-ijpa.105
  39. Keskin, O. & Toprakçı, E. (2024). Okul yöneticilerinin genel öz yeterlik algılarının çeşitli değişkenlere göre meta-analizi. E-Uluslararası Eğitim Araştırmaları Dergisi, 15(1), 81–107. https://doi.org/10.19160/e-ijer.1485986
  40. Kısa, N. (2016). Eğitim yönetimi alanındaki kuram-uygulama boşluğunun nedenleri ve çözüm önerileri [Yayımlanmamış doktora tezi]. Hacettepe Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
  41. Leithwood, K. & Seashore Louis, K. (2012). Linking leadership to student learning. Jossey-Bass.
  42. Lodish, H., Berk, A., Kaiser, C. A., Krieger, M., Bretscher, A., Ploegh, H., Amon, A., & Scott, M. P. (2016). Molecular cell biology (8th ed.). W. H. Freeman.
  43. Lodish, H., Berk, A., Kaiser, C. A., Krieger, M., Bretscher, A., Ploegh, H., & Scott, M. P. (2021). Molecular cell biology (9th ed.). W. H. Freeman and Company.
  44. Manella, C. A. (2006). Mitochondria and the future of medicine. Square One Publishers.
  45. Memduhoğlu, H. (2011). Liselerde farklılıkların yönetimi: Bireysel tutumlar, örgütsel değerler ve yönetsel politikalar. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 7(2), 37–53.
  46. Millî Eğitim Bakanlığı. (2020). Millî eğitim bakanlığı rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri yönetmeliği. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=34760&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5 (Erişim Tarihi: 05.11.2025).
  47. Miles, M. B. & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2nd ed.). Sage.
  48. Mintzberg, H. (2015). Managers not MBAs: A hard look at the soft practice of managing and management development. Berrett-Koehler.
  49. Ogawa, R. T., Goldring, E. B., & Conley, S. (2000). Introduction: Enduring dilemmas in school organization. Educational Administration Quarterly, 36(1), 5–16.
  50. Owens, R. G. & Valesky, T. C. (2011). Organizational behavior in education: Leadership and school reform (10th ed.). Pearson Education.
  51. Özdemir, M. (2009). Eğitim bilimcilerin araştırma süreçlerinde yaşadıkları sorunlar. Eğitim ve Bilim, 34(153), 81–95.
  52. Prince, M. J. (2004). Does active learning work? A review of the research. Journal of Engineering Education, 93(3), 223–231. https://doi.org/10.1002/j.2168-9830.2004.tb00809.x
  53. Shulman, L. S. (1987). Knowledge and teaching: Foundations of the new reform. Harvard Educational Review, 57(1), 1–22. https://doi.org/10.17763/haer.57.1.j463w79r56455411
  54. Smith, D. J. & Sandhu, D. S. (2004). The therapeutic use of school security: An ethical consideration. Journal of Counseling & Development, 82(3), 293–297.
  55. Şişman, M. (2016). Örgütler ve kültürler: Eğitim yönetiminde kültürel bakış (3. bs.). Pegem Akademi.
  56. Tekben, İ. & Koşar, S. (2025). Eğitimde Mesleki Özerklik ve Kalite: Öğretmen Perspektifleri. Eğitim ve Toplum Araştırmaları Dergisi, 12(1), 32-55. https://doi.org/10.51725/etad.1602404
  57. Tonbul, Y. (2021). Eğitim kurumlarında yönetimsel sorunların analizi için kuram rehberi. Anı Yayıncılık
  58. Topcu, İ., Uğurlu, C.T., & Köybaşı Şemin, F. (2021). A phenomenological study on teachers’ professional development needs, E-International Journal of Pedandragogy (e-ijpa) 1(3), 1- 16. Doi: https://trdoi.org/10.27579808/e-ijpa.45
  59. Toprakçı, E. (1995). Okul örgütünün amaçlar açısından kendine özgü yönleri. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 1(1), 113–120.
  60. Toprakçı, Y. D. D. E. (2001). Güç Merkezleri Açısından Okulun Örgütsel Farklılıkları. Kuram Ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 26(26), 277-287.
  61. Toprakçı, E. (2008). Sınıfa dayalı yönetim. Pegem Yayıncılık.
  62. Toprakçı, E., Bozpolat, E., & Buldur, S. (2010). Öğretmen davranışlarının kamu meslek etiği ilkelerine uygunluğu. E-International Journal of Educational Research, 1(2), 35–50.
  63. Toprakçı, E. (2011). Eğitimin bilimsel temelleri. E. Toprakçı (Ed.) Eğitbilime giriş (ss. 40–83) içinde. Ütopya Yayınevi.
  64. Toprakçı, E. & Mermer, B. (2014). The theory of magnetism in educational administration/Eğitim yönetiminde manyetizma kuramı. E-Uluslararası Eğitim Araştırmaları Dergisi, 5(2), 20-37. https://doi.org/10.19160/e-ijer.02513
  65. Toprakçı, E. (2017). Sınıf yönetimi. Pegem Akademi.
  66. Toprakçı, M. S., Hepsöğütlü, Z. B., & Toprakçı, E. (2021). Covid-19 salgını sürecinde öğrencilerin uzaktan öğretimde sorun kaynağı algıları. E-Uluslararası Pedandragoji Dergisi, 1(2), 41–61. https://www.e-ijpa.com/index.php/pedandragoji/article/view/40
  67. Toprakçı, E. ve Eken, Ş. G. (2023). Okul bazlı bütçeleme kılavuzunun uygulanmasına ilişkin yönetici görüşleri, Cumhurıyet 8. Uluslararası Sosyal Bilimler Kongresi, Nisan 23, 2023 – Ankara Proceedings Book, Issued: 15.05.2023 ISBN: 978-625-6393-56-1. Tam Metin: ss. 437-451.
  68. Toprakçı, E. (2024). Kuram geliştirme [Henüz yayımlanmamış “Kuram Oluşturma Kitabı”]. Ege Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü. Kuram Oluşturma Dersi Etkinliği.
  69. Toprakçı, E. & Atalay, U. S. (2024, 29–30 Haziran). Milli Eğitim Bakanlığı örgüt şemasının sistem kuramı bağlamında incelenmesi. 2. International Black Sea Scientific Research and Innovation Congress (Kongre Kitabı, s. 758–771). Trabzon, Türkiye.
  70. Toprakçı, E. ve Erdoğan, D. (2025). Yasal belgeler temelinde okullardaki temizlik uygulamalarının sistemselliği, Abant 5th International Conference on Current Academic Studies July 18 –20, 2025- Bolu Conference Book ISBN: 978-625-5694-00-3, ss. 575-599, Bildiri Kitabı. Bolu, Türkiye.
  71. Toprakcı, E. & Karabulut, Y. O. (2025). Öğretmenlerin İş Doyumu ile Cinsiyeti Arasındaki İlişki: Bir Meta Analiz Çalışması / The Relationship Between Teachers’ Job Satisfaction and Gender: A Meta-Analysis Study. e-Uluslararası Eğitim Araştırmaları Dergisi, 16(1), 63-85. https://doi.org/10.19160/e-ijer.1697593
  72. Woolner, P., Hall, E., Higgins, S., McCaughey, C., & Wall, K. (2007). A sound foundation? What we know about the impact of environments on learning and the implications for building schools for the future. Oxford Review of Education, 33(1), 47–70.